1
دانشیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2
کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
10.22034/jitor.2026.2088466.1049
چکیده
تحلیل نظام‌مند چالش‌ها و موانع توسعۀ گردشگری شهری در بستر تغییرات اقلیمی و کشف الزامات آن برای مداخلۀ مؤثر، هدف اصلی این پژوهش است. با تمرکز بر شهر همدان به‌عنوان یک مقصد تاریخی - کوهستانی، این مطالعۀ کیفی با بهره‌گیری از روش نظریۀ داده‌بنیاد نظام‌مند (اشتراوس و کوربین) به کاوش در چرایی و چگونگی شکل‌گیری یک «چرخۀ نامطلوب» در سیستم گردشگری پرداخته است. داده‌ها از طریق ۳۵ مصاحبۀ عمیق با طیفی متنوع از ذی‌نفعان کلیدی، گردآوری و با نرم‌افزارMAXQDAتحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بحران کنونی، حاصل اثرگذاری متقابل و تشدیدشوندۀ سه دسته عامل اصلی است: ۱. مخاطرات اقلیمی فزاینده (کاهش بارش برف، خشکسالی و سیلابهای ناگهانی) ۲. فشارهای ناشی از الگوهای ناپایدار توسعۀ گذشته (ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه و گردشگری انبوه) ۳. ضعف‌ها و موانع عمیق نهادی، ساختاری و اجتماعی (ناهماهنگی بین دستگاهی، سیاست‌های واکنشی و بی‌اعتمادی نهادی). مهم‌ترین دستاورد این پژوهش، تبیین نحوۀ اثرگذاری متقابل و تشدید شوندۀ این عوامل در قالب یک مدل «چرخۀ نامطلوب» است که نشان می‌دهد چگونه مخاطرات اقلیمی، شکنندگی‌های ناشی از توسعۀ ناپایدار را آشکار می‌سازند و متعاقب آن، ضعف‌های نهادی، توان سیستم برای پاسخ‌دهی مؤثر را فلج می‌کنند و خود به مانعی برای اصلاح الگوهای ناپایدار تبدیل می‌شوند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که تهدید اصلی برای پایداری گردشگری همدان، نه صرفاً خود مخاطرات اقلیمی، بلکه «ناپایداری نهادی» و «فرسایش سرمایۀ اجتماعی» است که به‌عنوان مهم‌ترین گلوگاه‌های مداخله‌ای، برجسته می‌شوند. بر اساس این یافته، اولویت‌دهی به اقدامات نهادی (هماهنگی، شفافیت و پاسخ‌گویی) به‌عنوان پیش‌نیاز تحلیلی هرگونه راهبرد اثربخش برای خروج از چرخۀنامطلوب، معرفی می‌شود.
کلانتری، محسن و امیری، عارف. (1405). ارزیابی چالش‌ها و موانع توسعۀ گردشگری شهری در اثر مخاطرات و تنش‌های اقلیمی در ایران (موردمطالعه: شهر همدان). مطالعات اجتماعی گردشگری، 14(33)، 121–142. https://doi.org/10.22034/jitor.2026.2088466.1049
MLA
کلانتری، محسن، و امیری، عارف. "ارزیابی چالش‌ها و موانع توسعۀ گردشگری شهری در اثر مخاطرات و تنش‌های اقلیمی در ایران (موردمطالعه: شهر همدان)"، مطالعات اجتماعی گردشگری، 14، 33، 1405، 121–142. doi: 10.22034/jitor.2026.2088466.1049
HARVARD
کلانتری، محسن، و امیری، عارف. (1405). 'ارزیابی چالش‌ها و موانع توسعۀ گردشگری شهری در اثر مخاطرات و تنش‌های اقلیمی در ایران (موردمطالعه: شهر همدان)'، مطالعات اجتماعی گردشگری، 14(33), pp. 121–142. doi: 10.22034/jitor.2026.2088466.1049
CHICAGO
کلانتری، محسن و امیری، عارف، "ارزیابی چالش‌ها و موانع توسعۀ گردشگری شهری در اثر مخاطرات و تنش‌های اقلیمی در ایران (موردمطالعه: شهر همدان)." مطالعات اجتماعی گردشگری، 14 33 (1405): 121–142, doi: 10.22034/jitor.2026.2088466.1049
VANCOUVER
کلانتری محسن، امیری عارف. ارزیابی چالش‌ها و موانع توسعۀ گردشگری شهری در اثر مخاطرات و تنش‌های اقلیمی در ایران (موردمطالعه: شهر همدان). مطالعات اجتماعی گردشگری. 1405;14(33):121–142. doi: 10.22034/jitor.2026.2088466.1049
