https://www.journalitor.ir/ مطالعات اجتماعی گردشگری fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://www.journalitor.ir/article_734947.html امروزه گردشگری به مثابه حقی مسلّم برای آحاد جامعه تعریف شده است و گروه­های سیاست­گذار و برنامه­ریز را بر آن داشته که در راستای بهره­مندی آحاد جامعه- خاصه افراد دارای معلولیت- از این حق، تلاش­هایی جدّی صورت دهند. در ایران نیز چنین تلاش­هایی قابل ملاحظه است. آن چه در خصوص این برنامه­ها، سیاست­ها و تلاش­ها حائز اهمیت است، کیفیت و تناسب آن­ها با نیاز­های هر گروه است. این ارزیابی می­تواند به روشنی از خلال روایات گردشگران از سفر­های خویش قابل دستیابی باشد. مطالعۀ حاضر در صدد توصیف و تحلیل روایت روشندلان از سفر با تور­های مسافرتی همراه با مسافران بینا است. داده­های پژوهش با اتکا به ابزار مصاحبه­های عمیق نیمه­ساختار یافته، نمونه­گیری قضاوتی و با مشارکت 20 تن از روشندلان سرارسر کشور، گردآوری شد. سپس روش تحلیل پدیدارشناسی توصیفی باتلر- کیسبر (2010) به منظور تحلیل داده­های حاصل از مصاحبه مورد استفاده قرار گرفت. همچنین از نرم­افزار تحلیل داده­های کیفی اطلس­تی­آی بهره گرفته شد. یافته­های پژوهش نشان دهندۀ آن­اند که تجارب سفر روشندلان در سفر با تورهای گردشگری در قالب دو مقولۀ تجارب عینی و تجارب ذهنی قابل تلخیص و ساماندهی­اند که خود تحت تأثیر مقولۀ کلی انگیزه از سفر قرار می­گیرند. علاوه بر این یافته­های مصاحبه حاکی از آن است که تصمیمات پس از سفر به میزان شایان توجهی تحت تأثیر انگیزه از سفر و تصویر از مقصد قرار دارد. در پایان نیز به منظور بهبود تجربۀ روشندلان از سفر با تور­های مسافرتی به ارائۀ پیشنهاداتی پرداخته شده است.  https://www.journalitor.ir/article_734946.html در این پژوهش، خوشه‌بندی استان‌های کشور بر اساس شاخص مهمان‌نوازی و کیفیت تعامل گردشگران خارجی با جامعه میزبان‌های محلی به تفکیک استان‌های ایران، با استفاده از داده‌های شبکه اجتماعی کوچ‌سرفینگ انجام شده است. هدف اصلی، بررسی کیفیت تعامل گردشگران خارجی با جامعه میزبانان محلی ایران و ارائه‌ی شاخص‌ اجتماعی جدید مهمان‌نوازی در هر استان است. بدین منظور، با استفاده از روش نتنوگرافی و با بهره‌گیری از ابزارهای وب‌اسکرپینگ و زبان برنامه‌نویسی پایتون، اطلاعات مرتبط با 480,000 پروفایل میزبانان محلی ایرانی در شبکه مهمان‌نوازی کوچ‌سرفینگ استخراج و تحلیل شده است. پس از جمع‌آوری داده‌ها، میزان رضایت گردشگران از میزبانان محلی هر استان با استفاده از نسبت تعداد نظرات مثبت به کل نظرات محاسبه و شاخص مهمان‌نوازی ارائه گردید. تحلیل خوشه‌ای سلسله‌مراتبی با روش کای میانگین استان‌های ایران را چهار خوشه طبقه‌بندی کرد: خوشه 1 شامل استان‌هایی مانند سیستان‌وبلوچستان، کردستان، کرمانشاه و گلستان با میانگین 69.5% بیشترین میزان مهمان‌نوازی و خوشه 4 شامل تهران و خراسان رضوی با میانگین 51% پایین‌ترین میزان مهمان‌نوازی را نشان داد. شاخص معرفی‌شده توانست به‌صورت کمی تفاوت‌های معنادار در رضایت و تعاملات گردشگری میان استان‌های مختلف نشان دهد و بازتاب‌دهنده سطح تعامل مثبت گردشگران با جامعه میزبانان محلی و کیفیت مهمان‌نوازی در هر منطقه باشد. این پژوهش با تمرکز بر توصیف وضعیت مهمان‌نوازی در استان‌های مختلف ایران، یک دیدگاه جامع و مقایسه‌ای ارائه کرده است. https://www.journalitor.ir/article_734943.html یکی از عوامل تعیین‌کننده در سفر به مقاصد گردشگری، تصویری است که انسان‌ها از مقصد دارند. رسانه سینما جزو تأثیرگذارترین رسانه‌ها در شکل‌دهی تصویر ذهنی مخاطبان و از جمله تصویر مقاصد بالقوه گردشگری است. از این‌رو، مقاله حاضر به‌دنبال شناختِ تصویرِ برساخته شهر مشهد در سینما است. بدین‌منظور، تمام فیلم‌هایی که تصویری از مشهد ارائه می‌دهند مشخص شد. سپس با روش نشانه‌شناسیِ فیسک[1]، رمزگان واقعیت اجتماعی، رمزگان بازنمودی و رمزگان ایدئولوژیک مشخص شد. در بخش رمزگان واقعیت اجتماعی، به بررسی ویژگی‌های ظاهری فیلم پرداخته شده است؛ در بخش رمزگان بازنمودی، توانایی آفرینندگی مؤلف بررسی شده است؛ و در بخش رمزگان ایدئولوژیک، ایدئولوژی و تفکری که سبب انسجام و مقبولیت این رمزها می‌شود، تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد می‌توان بازنمایی این شهر را در سه دسته‌ی کلی تقسیم کرد: دسته اول فیلم‌های هویت‌محور که بازنمایی جذابی از کلیت شهر و به‌نوعی فرهنگ خراسان است. دسته دوم فیلم‌های با محوریت زیارت که خود به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروه نخست، فیلم‌هایی با محوریت امام رضا(ع) است که در آن‌ها حرم مطهر، عامل تحول و دگرگونی است. گروه دوم، مجموعه‌ فیلم‌هایی است که در آن‌ها سفر به مشهد سبب گره‌گشایی و تحول می‌شود؛ به‌گونه‌ای که سفر به مقصدی دیگر نیز می‌توانست چنین تغییری ایجاد کند. دسته سوم فیلم‌های با محوریتِ مسائل اجتماعی که بازنمای مسائلی از قبیل فقر، حاشیه‌نشینی، بیکاری و فحشا، اختلاف طبقاتی و تقابل فقر و غنا است.  https://www.journalitor.ir/article_734942.html نظر به جایگاه ویژه زنان در صنعت گردشگری، مطالعه حاضر به دنبال ارائه چارچوبی منسجم از توانمندسازی زنان در این صنعت است. پژوهش حاضر مطالعه‌ای کیفی مبتنی بر مرور سیستماتیک با استفاده از چارچوب دِلوردس کالیستو و سرکار[1] (2024) است؛ این چارچوب با رویکرد استقرایی به پاسخ سؤالاتی که ادبیات پژوهش در رابطه با موضوعی ارائه می‌دهد، می‌پردازد. با توجه به تأثیرگذاری شرایط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جوامع بر توانمندسازی، جستجو در معتبرترین پایگاه‌های علمی نمایه‌کننده پژوهش‌های ملی انجام شد تا بتوان نتایجی جامع در رابطه با موضوع در ادبیات علمی ایران به دست آورد. پژوهش‌های توانمندسازی زنان در گردشگری موضوعی نسبتا نوین در ایران است. یافته‌ها غلبه رویکرد جغرافیایی را نشان می‌دهند و در مجموع بر پنج خوشه موضوعی شامل توانمندسازی زنان در مقصدهای گردشگری روستایی، مهارت‌محوری، گونه‌های گردشگری و توانمندسازی زنان بویژه آموزش، حفاظت و مشارکت در اکوتوریسم، کارآفرینی و توسعه پایدار گردشگری تأکید دارند. همچنین، یافته‌ها حاکی از ابعاد مختلف در توانمندسازی زنان است که منزلت اجتماعی، قدرت، خودکفایی و عزت‌نفس آنان را ارتقا می‌دهد. آنچه که ادبیات علمی کشور در رابطه با موضوع بیشتر بر آن تمرکز داشته، چگونگی توانمندسازی است که با تأکید بر اشتغال، آموزش، ظرفیت‌سازی، انگیزش، مدیریت، برنامه‌ریزی و چارچوب‌های سیاستی، رویکردی جامع و چندوجهی را برای توانمندسازی زنان نشان می‌دهد. مطالعات ملی در این حوزه در مراحل ابتدایی قرار دارد. اهمیت این مسأله بدان دلیل است که علیرغم افزایش اشتغال زنان در گردشگری، هنوز از پتانسیل این صنعت به درستی برای توانمندسازی آنان استفاده نشده است. https://www.journalitor.ir/article_734945.html این پژوهش به بررسی نقش باورهای خرافی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های ناملموس فرهنگی در ادراک جذابیت مقاصد گردشگری استان گیلان و تأثیر آن بر قصد بازدید گردشگران داخلی می‌پردازد. مسأله اصلی تحقیق، تبیین چگونگی اثرگذاری نگرش گردشگران نسبت به خرافات و صفات شخصیتی خرافی آنان بر تمایل به انتخاب مقاصدی با پیشینه نمادین و ماورایی است. چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده است که نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری ادراک‌شده را عوامل شکل‌دهنده قصد رفتاری می‌داند. پژوهش با رویکرد کمی و روش پیمایشی ـ همبستگی انجام شد و داده‌ها از طریق پرسشنامه از ۳۰۰ گردشگر داخلی گردآوری گردید. داده‌ها با استفاده از رگرسیون سلسله‌مراتبی و مدل‌یابی معادلات ساختاری در نرم‌افزار AMOS تحلیل شد. نتایج نشان داد که نگرش به خرافات با قصد بازدید رابطه مثبت و معناداری دارد (52/0r=، 001/0p<) و صفات خرافی به‌عنوان متغیر تعدیل‌گر، این رابطه را تقویت می‌کنند. تحلیل رگرسیون سلسله‌مراتبی و برازش مدل مفهومی با AMOS نشان داد ضرایب مسیر نگرش به جذابیت مقصد و قصد بازدید و تعامل صفات خرافی، همگی معنادارند و مدل از برازش مطلوبی برخوردار است (046/0=RMSEA،95/0=CFI). یافته‌ها نشان می‌دهد باورهای خرافی، در صورت هم‌خوانی با انتظارات گردشگران، می‌توانند به‌عنوان فرصتی برای طراحی تجربه‌های متمایز گردشگری و تقویت جذابیت مقصد مورد توجه برنامه‌ریزان و بازاریابان گردشگری قرار گیرند. https://www.journalitor.ir/article_734944.html گردشگری بیش از حد باعث شده بسیاری از مقاصد به دنبال جذب گردشگران با هزینه‌کرد بالاتر در مقصد باشند. با این وجود مطالعات اندکی در این رابطه در کشور صورت گرفته است. پژوهش حاضر در صدد پاسخ به این سوال است که ۱) آیا گردشگران با میزان هزینه‌کرد و مدت اقامت بالا یا پایین ادراک متفاوتی از کیفیت جنبه‌های مختلف محصول گردشگری دارند؟ برای پاسخ به این سوال، از مدل مفهومی دویر و همکاران (2021) برای بخش‌بندی گردشگران به سه گروه (۱) هزینه‌کرد‌بالا، (۲) ‌هزینه‌کرد‌پایین/ مدت‌اقامت‌پایین، و (۳) هزینه‌کرد‌پایین/ مدت‌اقامت‌پایین استفاده شد. این مطالعه پژوهشی پیمایشی بوده و از چارچوب اهمیت- عملکرد ارتقاء‌یافته با تحلیل شکاف برای ارزیابی کیفیت محصول گردشگری مقصد بهره برد. پس از یک مرحله پیش-آزمون (۲۰=n)، نمونه‌ای (۱۱۰=n) از گردشگران درون‌مرزی تفریحی ورودی به استان گیلان مورد پیمایش قرار گرفتند. نتایج تحلیل آنووا یک- طرفه برای مقایسه‌ی تفاوت میان شکاف عملکرد- اهمیت مؤلفه‌های مختلف در سه گروه نشان داد، در خصوص 20 مؤلفه از 35 مؤلفه‌ی، میان سه گروه تفاوت معنادار وجود دارد. نتایج آزمون نقش تعدیل‌گری هزینه‌کرد/ مدت‌اقامت که با استفاده از نرم‌افزار پروسس کد 4 صورت گرفت، نیز‌ نشان داد که هزینه‌کرد/ مدت‌اقامت رابطه‌ی میان شکاف عمکرد- اهمیت مؤلفه‌های خدمات (در ۹ مورد) و تمایل به سفر را تعدیل‌گری می‌نماید. از تلفیق نتایج ماتریس­های اهمیت- عملکرد و دو تحلیل شکاف، پیشنهاداتی در خصوص اقدام استراتژیک در رابطه با مؤلفه‌های مختلف خدمات برای جذب انواع مختلف گروه­های گردشگران برای استان گیلان ارایه گردید. بهبود و ایجاد هتل­ها و رستوران­های لوکس به جذب بیشتر گردشگران با هزینه‌کرد بالا کمک می‌نماید.