اصول اخلاقی فصلنامه و مصادیق سوء رفتار در نشر
این فصلنامه با احترام به قوانین اخلاق در نشریات (به ویژه در مورد تقلب، سرقت ادبی، ...) و نحوه اقدام در مورد چنین مقالههائی از منشور اخلاقی نشریات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و آیین نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در آثار علمی و شیوهنامههای کمیته بینالمللی اخلاق نشر (COPE) پیروی میکند.
کوپ (Committee on Publication Ethics = COPE)، انجمنی برای بحث و تبادلنظر بین سردبیران، داوران مجلات معتبر علمی و صاحبنظران این حوزه است. کوپ، به منظور رعایت اصل امانتداری، انصاف و داوری بدون تعصب و بهدور از غرض و ...، شیوهنامهها و توصیههایی برای داوران و سردبیران تنظیم کرده است که رعایت آنها از جانب این اشخاص بهعنوان افراد تأثیرگذار در کاهش تخلفات حوزۀ پژوهش بسیار حائز اهمیت است. این انجمن درحال حاضر از سراسر دنیا در تمام رشتهها حدود 9000 عضو دارد. بسیاری از ناشران بزرگ دنیا عضو کوپ هستند.
فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری نیز بهمنظور اجرا و برقراری استانداردهای کمیته بینالمللی اخلاق در نشر، فرایندهای داوری کاملا تخصصی را رعایت مینماید و موارد زیر را در تمامی آثار رسیده مورد نظارت قرار میدهد:
- اتهامات و سوء استفادهها
- دادخواهی و تجدید نظر
- تضاد منافع
- دادهها و قابلیت بازتولید
- مالکیت معنوی
- نظارت اخلاقی
- بحثهای پس از انتشار
مبارزه با سرقت ادبی و علمی
فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری برای اصالت و اعتبار مقالههائی که از سوی نویسندگان ارسال میگردد اهمیت قائل است و با استفاده از سامانههای مشابهیاب متون، تمامی آثار علمی ارسال شده را تحت بررسی قرار داده، هرگونه تخلفی را پیگیری میکند.
مسئولیت هرگونه تقلب یا سرقت علمی و ادبی بیش از همه برعهده نویسنده مسئول و در مرحله بعد، بر عهده سایر نویسندگان است و این فصلنامه هیچ گونه مسئولیتی در این زمینه ندارد؛ برای فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، هرگونه سرقت علمی و ادبی، تحت هر عنوانی غیرقابل پذیرش است. بنابراین، نویسندگانی که از پژوهشها، پایاننامهها، مقالهها، گزارشها و تألیفات سایر پژوهشگران سوءاستفاده نمایند، پس از تشخیص توسط شورای علمی فصلنامه، در بار اول به مدت دو سال از ارسال و چاپ مقاله در این فصلنامه محروم خواهند گردید و در صورت تکرار، این محرومیت به مدت شش سال دیگر تمدید خواهد شد.
محرمانگی اطلاعات
نام، ایمیل و تمامی اطلاعات شخصی وارد شده در تارنمای فصلنامه، در دسترس هیچ شخص یا سازمان دیگری قرار نخواهد گرفت.
کلیه حقوق مادی و معنوی مقالات چاپ شده، به نویسندگان تعلق میگیرد. فصلنامه به نویسندگان اجازه میدهد محتوای مقالات را به صورت الکترونیکی و/یا فیزیکی (ایمیل، چاپ و یا ...) با ذکر منبع، در منابع دانشگاهی غیرتجاری، استفاده و توزیع کنند.
وظایف و مسئولیتهای فصلنامه:
- این فصلنامه متعهد است که تصمیم اتخاذ شده در مورد مقالههای ارسال شده فقط براساس قضاوتهای تخصصی و حرفهای بوده و از علایق شخصی به دور باشد.
- این فصلنامه متعهد به حفظ صیانت از سوابق دانشگاهی و پژوهشی است.
- این فصلنامه رعایت اصول اخلاقی توسط سردبیر و دبیران علمی، هیأت تحریریه، و داوران را کنترل میکند.
- این فصلنامه مقالهها را از لحاظ سرقت ادبی، تقلب و سوءرفتارهای احتمالی مورد کنترل قرار میدهد و در صورت اثبات هرگونه سوءرفتار، حسب مقررات با آن برخورد میکند.
- این فصلنامه در صورت نیاز اصلاحات، توضیحات، و واپسگیریهای لازم را انجام خواهد داد.
وظایف و مسئولیتهای سردبیر و دبیران علمی:
- دبیران علمی این فصلنامه محتوای مقالهها را تا زمان انتشار، محرمانه نگه میدارند.
- سردبیر، دبیران علمی و داوران در رابطه با انتشار یا عدمانتشار مقاله تصمیمگیری میکنند.
- دبیران علمی فصلنامه اصل بینام بودن داوران را حفظ میکنند.
- دبیران علمی این فصلنامه خود را ملزم به جلوگیری از تعارض منافع میدانند.
- دبیران علمی این فصلنامه ملزم به رعایت صیانت علمی و تلاش برای رفع نیازهای علمی خوانندگان هستند.
- دبیران علمی این فصلنامه سرقت ادبی، تقلب و کلاهبرداریهای احتمالی را شناسایی و حسب رای شورای علمی دبیران اصلاحات و واپسگیریها را انجام خواهند داد.
- دبیران علمی این فصلنامه نباید اطلاعات مقالهها را برای افرادی غیر از نویسندگان مقاله فاش کنند.
- مقالههای منتشر نشده، توسط دبیران علمی و یا سایر اعضای فصلنامه برای مقاصد شخصی استفاده نخواهند شد.
وظایف و مسئولیتهای داوران:
- داوران این فصلنامه متعهدند در رابطه با انتشار مقالههای ارسال شده، با دبیران علمی برای تصمیمگیری همکاری کنند.
- داوران میبایست نظر خود را برای تصمیمگیری در رابطه با انتشار یا عدم انتشار مقاله، در کوتاهترین زمان میسر، به دبیران علمی فصلنامه ارسال نمایند.
- داوران ملزم به محرمانه نگهداشتن مقالههای ارسال شده و عدم استفاده از اطلاعات آنها برای مقاصد شخصی هستند.
- نظرات داوران در رابطه با مقالههای ارسال شده باید علمی، فنی و تخصصی باشد.
- داوران نباید مقالههای دارای تعارض علایق با یکی از نویسندگان، شرکتها، یا مؤسسات را داوری کنند.
- داوران باید تعارضات علایق را افشا کنند.
وظایف و مسئولیتهای نویسندگان:
- تمام نویسندگان میبایست در مقاله مشارکت داشته باشند؛
- صحت و درستی محتوای مقالهها بر عهده نویسندگان است؛
- مقالات ارسالی باید در زمینه تخصصی فصلنامه بوده، به صورت علمی و منسجم، مطابق استاندارد فصلنامه و رعایت شیوه نگارش فارسی، تهیه شده باشد؛
- مقالات ارائه شده بایستی مبتنی بر پژوهش اصیل نویسنده/نویسندگان مقاله باشد. دقت در پژوهش، گزارش صحیح دادهها و ذکر منابع دربردارندۀ تحقیقات سایر افراد، در مقاله الزامی است؛
- نویسندگان متعهدند اولا مقاله ارسالی تکراری نباشد، قبلا در جایی چاپ نشده یا توسط فصلنامه دیگری تحت بررسی نباشد؛ ثانیا تا زمان تعیین تکلیف پذیرش مقاله از نشر آن در محل دیگر، خودداری بهعمل آورند؛
- چاپ مقاله به معنی تأیید مطالب آن توسط فصلنامه نیست؛
- نویسندگان اجازهی ویرایش مقاله رابرای خوانایی بهتر به فصلنامه میدهند؛
- نویسندگان حامی مالی را برای اجرا و آمادهسازی روند تحقیق به طور خلاصه معرفی میکنند؛
- فرم تعهدنامه باید توسط همه نویسندگان تکمیل، امضا و ضمیمه شود؛
- این فصلنامه دسترسی آزاد است. در فصلنامههای دسترسی آزاد، نویسندگان حق مالکیت مقاله خود را دارند و به عموم افراد اجازهی چاپ، دانلود و و توزیع مقالهی خود را میدهند.
- نویسندگان باید بر سر اینکه نویسنده مسئول و یا یکی از نویسندگان مقاله، فرآیندهای بازنگری را برعهده گیرد، توافق کنند.
- در صورتی که نویسندگان مقاله متوجه خطای مهمی در کار خود شدند، باید فوری به سردبیر فصلنامه برای تصحیح آن اطلاع دهند.
- با توجه به اینکه سرقت ادبی یکی از خطاهای جدی و غیراخلاقی است، تمام نویسندگان باید بدانند که مقالههای ارسال شده به این فصلنامه توسط نرمافزارها و سامانههای تشخیص سرقت ادبی بررسی میشوند.
- نویسندگان لازمست از فرآیند ارسال و داوری مقاله در این فصلنامه آگاه باشند.
مصادیق نقض اصول اخلاقی انتشار توسط نویسندگان:
- سرقت ادبی (علمی):سرقت ادبی به معنای استفادهی عمدی از مقاله(ها) یا ایدههای شخص دیگر به نام خود است. حتی استفاده از یک جمله شخص دیگر یا جملات قبلی خود بدون ذکر منبع، سرقت محسوب میشود. همه مقالههای ارسال شده به این فصلنامه توسط نرم افزار مشابهتیاب مورد بازبینی قرار میگیرند.
- دادهسازی و تحریف:دادهسازی زمانی است که پژوهشگر مطالعهای را انجام نداده است اما داده و نتیجهگیری ارائه میدهد. تحریف نیز زمانی اتفاق میافتد که پژوهشی را انجام داده اما دادهها و نتایج آن را تغییر میدهد.
- ارسال همزمان:ارسال همزمان، وقتی است که یک مقاله همزمان به دو/یا چند فصلنامه ارسال میشود.
- ارسال دونسخهای (المثنی):زمانی اتفاق میافتد که دو/یا چند مقاله دارای فرضیهها، دادهها، و نتایج یکسان باشند.
- ارسال تکراری (اضافی):به معنی تقسیم یک مطالعه به مقالههای متعدد و ارسال آنها است.
- سهیم کردن نادرست نویسنده دیگر :تمام نویسندگان مقاله باید در انجام و تدوین آن سهم داشته باشند.
- حذف نادرست یکی از نویسندگان: هیچیک از نویسندگان سهیم در انجام و تدوین مقاله، نباید از فهرست نویسندگان مقاله حذف شوند.
- دستکاری منابع:زمانی است که در قسمت پایانی مقاله منابع مختلفی ذکر میشود، اما در متن مقاله، اثری از آنها مشاهده نمیشود.
مصادیق تخلف پژوهشی، مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
الف - سوء رفتارهای پژوهشی
- عدمداشتن دانش تخصصی و صلاحیت علمی در موضوع مورد پژوهش.
- عدم مراعات صداقت در ارائه گزارش کارهای علمی خود برای کسب امتیازات علمی و اداری و ترفیع و ارتقا.
- جانبداری در فرآیند انجام پژوهش با دخالت دادن پیشفرضها و تمایلات خود، دیگران یا موسسه سفارشدهنده پژوهش.
- عدم ارائه نتایج واقعی پژوهش به دلیل ترس و تاثیر فشارها و جهتگیریهای سوء پیرامون پژوهشگر.
- عدم پایبندی به عنصر زمان (موعد مقرر) در انتشار نتایج پژوهش (امتناع از انتشار نتایج به دست آمده پژوهش در بازه زمانی معین، به دلیل منافع سودجویانه از روی عمد یا به طور سهو).
(فقط به دلایل امنیتی میتوان انتشار نتایج پژوهش را به زمان دیگر موکول کرد)
- ابهام و عدم دقت در تدوین گزارش پژوهش یا روشن و شفاف نبودن مرز بین دستاوردهای علمی پژوهشگر و یافتههای گرفتهشده از کار دیگران.
- بازنویسی گفتههای دیگران، زیاده نویسی، کلی گویی، جزم اندیشی و مصرف گرایی.
- تعصب، حسادت، کینه و خشم، غرض ورزی عاطفی، توهین و جسارت، تحقیر و استخفاف دیگران، حرمت شکنی، بزرگنمایی خود و موضوع، انفعال در نگرهها و باورها به دلیل دگرباوری، فریب، آزار و اذیت، بهرهبرداری ناپسند از واژهها و افراد.
- استفاده و استناد به منابع مشکوک و فاقد اعتبار علمی (مجله، سایت، نویسنده، ...).
- عدم رعایت منافع ملی در کلیه مراحل انجام پژوهش.
- استفاده خلاف واقعیت از عناوینی مانند دکتر، کارشناس ارشد، استاد، دانشیار، استادیار و … در آثار پژوهشی.
ب - عدم تعهد و مسئولیت نسبت به ذینفعان
- هر گونه حذف و تغییر در نشانی اصلی نویسنده یا نویسندگان مقالات علمی
- عدم استفاده از واژههای متناسب با کار انجام شده نظیر ترجمه، تالیف، تصنیف، تحقیق
- عدم رعایت منافع ذینفعان در تمام مرحل پژوهش
- انتساب غیر واقعی پژوهش به افراد فاقد هویت واقعی و فرد یا افرادی که هیچ نقشی در پژوهش ندارند و حذف مولف حقیقی (فرد یا افرادی که نقش به سزایی در جنبههای علمی پژوهشی داشته اند) از فهرست نویسندگان
- در تمامی کارهای نوشتاری مشارکتی، باید نام کلیه کسانی که در انجام پژوهش، جمع آوری دادهها و نظیر آن مشارکت علمی داشته اند به عنوان مولف ذکر شود. در صورت عدم رضایت آنان، یک یا چند مولف مجاز به استفاده از دادههای آنها نمی باشند.
- عدم رعایت ترتیب درج اسامی بر اساس سهم هر یک از نویسندگان در نگارش پژوهش و مشارکت خلاقانه آنها
- سوء استفاده از منابع مالی تخصیص داده شده جهت انجام پژوهش
- کتمان نتایج خاصی از تحقیق در ازای دریافت وجوهی از متولیان تحقیق یا تهیه گزارشهای چندگانه که موجب مخدوش شدن نتایج تحقیق و سردرگمی خوانندگان شود
- عدم اظهار اطلاعات مربوط به بودجه، افراد و یا موسسات حمایت کننده و مرتبط با پژوهش و یا اظهارات غیر واقعی در این ارتباط
- عدم اعلان نام مرکزی که پژوهش در آنجا انجام شده
- تهیه و ارسال مقاله با ذکر نام همکاران و بدون اطلاع قبلی آنها از محتوای مقاله و محل ارسال آن
ج) عدم رعایت حقوق آزمودنیها
- عدم معرفی مناسب پژوهشگر به آزمودنیها و ارائه اطلاعات نادرست درباره خود به آنها
- عدم روشنگری آغازین در خصوص پژوهش (نوع پرسشهای پژوهش، درجه حساسیت این پرسشها و تاثیرهای احتمالی پژوهش بر آنها) به آزمودنیها
- اجبار آزمودنیها برای مشارکت در پژوهش
- عدم رعایت حریم خصوصی آزمودنیها
- استفاده و کاربرد اطلاعات مربوط به آزمودنیها در شرایط خارج از هدفهای پژوهشی و یا برای مقاصد شخصی
- عدم رعایت رازداری و ناشناخته ماندن آزمودنیها در پژوهش (افشای هویت)
- افشای عناوین و نتایج قعالیتهای پژوهشی که جنبه محرمانه دارند
- انتشار اسرار و اطلاعات اشخاص یا نهادها، بدون اطلاع و مجوز صاحبان حق
- عدم رعایت سلامت، ایمنی، ضوابط و استانداردهای لازم جهت حفاظت و آسایش آزمودنیها (انسان، حیوان، گیاه، اشیا، اسناد و مدارک، آثار باستانی و محلی) در حین پژوهش به بهانه پیشرفت علم و منافع جامعه
د - جعل دادهها
- ساخت، ثبت و انتشار دادهها یا نتایج یک پژوهش یا محصول علمی به صورتی که تمام یا بخشی از دادهها یا نتایج مذکور اصلا وجود نداشته یا غیر واقعی باشد. مانند:
- ارائه نتیجههای ساختگی بهعنوان نتیجههای آزمایش یا خروجی دستگاههای اندازهگیری یا نرمافزار
- جا به جا کردن نتیجههای یک بررسی با نتیجههای بررسی دیگر
- ساختن دادههای غیر واقعی و یا دادن گزارش غیرواقعی یا ثبت غیرواقعی از آنچه روی نداده است
- ارائه اطلاعات ساختگی که در واقع هیچ اقدامی برای گردآوری آنها نشده است
- دادهسازی و استفاده از دادههای مشابه جوامع تحقیقاتی دیگر
هـ تحریف دادهها
ه-01) دستکاری یا حذف عمدی کامل یا بخشی از دادهها، مراحل، روشها، تجهیزات و مواد مورد استفاده در مصالعه و پژوهش به صورتی که با داده یا یافتههای واقعی متفاوت باشد. مانند:
- ارائه مراحل آزمایشگاهی یا فرآیندهای غیرواقعی تحلیل، برای رسیدن به نتیجههایی که در مقاله داده شده است
- دستکاری نتیجههای بهدست آمده از شبیهسازی یا آزمایشهای تجربی
- حذف بخشی از دادهها، نتیجههای آزمایشگاهی، یا بخشی از تحلیلهای نظری که ارائه آنها، نتیجههای بهدست آمده را مورد تردید قرار میدهد.
- استفاده از نرمافزارهای مختلف برای ایجاد تغییرهای غیرواقعی مورد نظر در شکلها یا نمودارها
- دستکاری شرایط آزمایشگاه برای رسیدن به نتیجههای دلخواه
- خوش رنگوآب جلوه دادن یا بزرگ نمایی امور کوچک با هدف پنهان کردن واقعیات بزرگ
فرمهای تعهدنامه و تعارض منافع
هنگام ثبت مقاله در سامانه فصلنامه، لازم است نویسنده مسئول مقاله دو فرم تعهدنامه و تعارض منافع را نیز همزمان در سامانه بارگزاری نماید؛ در غیراینصورت به مقاله ارسال شده ترتیب اثر داده نخواهد شد. این فرمها از قسمت راهنمای نویسندگان قابل دسترسی هستند.
