مطالعات اجتماعی گردشگری

مطالعات اجتماعی گردشگری

بازنمایی تصویر مقصد شهر مشهد در سینمای ایران پس از انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی
2 گروه جامعه شناسی گردشگری، پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی
چکیده
یکی از عوامل تعیین‌کننده در سفر به مقاصد گردشگری، تصویری است که انسان‌ها از مقصد دارند. رسانه سینما جزو تأثیرگذارترین رسانه‌ها در شکل‌دهی تصویر ذهنی مخاطبان و از جمله تصویر مقاصد بالقوه گردشگری است. از این‌رو، مقاله حاضر به‌دنبال شناختِ تصویرِ برساخته شهر مشهد در سینما است. بدین‌منظور، تمام فیلم‌هایی که تصویری از مشهد ارائه می‌دهند مشخص شد. سپس با روش نشانه‌شناسیِ فیسک[1]، رمزگان واقعیت اجتماعی، رمزگان بازنمودی و رمزگان ایدئولوژیک مشخص شد. در بخش رمزگان واقعیت اجتماعی، به بررسی ویژگی‌های ظاهری فیلم پرداخته شده است؛ در بخش رمزگان بازنمودی، توانایی آفرینندگی مؤلف بررسی شده است؛ و در بخش رمزگان ایدئولوژیک، ایدئولوژی و تفکری که سبب انسجام و مقبولیت این رمزها می‌شود، تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد می‌توان بازنمایی این شهر را در سه دسته‌ی کلی تقسیم کرد: دسته اول فیلم‌های هویت‌محور که بازنمایی جذابی از کلیت شهر و به‌نوعی فرهنگ خراسان است. دسته دوم فیلم‌های با محوریت زیارت که خود به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروه نخست، فیلم‌هایی با محوریت امام رضا(ع) است که در آن‌ها حرم مطهر، عامل تحول و دگرگونی است. گروه دوم، مجموعه‌ فیلم‌هایی است که در آن‌ها سفر به مشهد سبب گره‌گشایی و تحول می‌شود؛ به‌گونه‌ای که سفر به مقصدی دیگر نیز می‌توانست چنین تغییری ایجاد کند. دسته سوم فیلم‌های با محوریتِ مسائل اجتماعی که بازنمای مسائلی از قبیل فقر، حاشیه‌نشینی، بیکاری و فحشا، اختلاف طبقاتی و تقابل فقر و غنا است.
 
کلیدواژه‌ها

اجلالی، پرویز و گوهری پور، حامد، (1392). «بررسی تطبیقی تصویر شهر در سینمای موج نو ایران و فرانسه». دوفصلنامه دانشگاه هنر، شماره 12، 6تا.22
اجلالی، پرویز و گوهری پور، حامد. (1394). «تصویرهای شهر در فیلم‌ها‌ی سینمایی ایرانی:1309-1390». فصلنامه علوم اجتماعی، شماره68، بهار1394، 230-278
استورات،‌ ها‌ل. (1391). معنا، فرهنگ وزندگی اجتماعی. ترجمه: احمد گل محمدی. تهران: نشر نی.
ترنر،گریم. (1395). سینما: کنش اجتماعی. ترجمه: علی سیاح. تهران: دنیای اقتصاد.
جاروی، ایان چارلز. (1379). «جامعه‌شناسی و سینما: ارتباط کلی سینما با جامعه‌شناسی رسانه‌ها‌». ترجمه: اعظم راودراد. فصلنامه فارابی، شماره 38، ص39 تا 56.
راودراد، اعظم، و محمودی، بهارک. (1390). تصویر شهر تهران در سینمای داستانی ایران پس از انقلاب. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 4(1)، 1-  001.13.2011ijcr./7508.10/doi.org//:https    
راودراد، اعظم و محمودی، بهارک. (1396). «تجربه تهران: تصویر تهران در فیلم‌ها‌ی نسل امروز سینمای ایران». فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. دوره 6، شماره 12، 169-201.
سجودی، فرزان. (1398). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: علم.
کرس، گونتر و ون لیون، تئو. (1395). خوانش تصاویر. ترجمه: سجاد کبگانی و فرزان سجودی. تهران: هنر نو.
فرهادی، سارا. (۱۳۹۷). «نگاهی به نظریه کلان‌شهر و ذهنیت مدرن در اندیشه گئورگ زیمل». فصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی ایران، ۲۲۳، ۷۵۹۴.
فیسک، جان. (1381). «فرهنگ و ایدئولوژی». ترجمه: مژگان برومند، فصلنامة ارغنون، شماره 09: 117,126.
محمد پور، احمد. (1397).  ضد روش. تهران: لوگوس.
ون لون، یوست. (1391). تکنولوژی رسانه‌ای از منظری انتقادی. ترجمه: احمد علیقلیبان. تهران: همشهری.
 
Crompton, J. L. (1979). Motivations for a pleasure vacation. Annals of tourism research, 6(4), 408-424.
Croy, W. G. (2010). Planning for film tourism: Active destination image management. Tourism and Hospitality Planning & Development, 7(1), 21–30
D‘Alessandro, L., Sommella, R., & Vigagnoni, L. (2015). Film-Induced Tourism, City-Branding and Place-Based Image: The Cityscape of Naples between Authenticity and Conflicts. Almatourism - Journal of Tourism, Culture and Territorial Development, *6*(4), 180–194. https://doi.org/10.6092/issn.2036-5195/4960
Dela Cruz, J. A., & Lacap, J. P. (2023). Film-induced effects and intention to visit: The intervening role of country image of South Korea. Advances in Hospitality and Tourism Research, 11(1), 1–20.
Draper, D., & Minca, C. (1997). Image and destination: A geographical approach applied to Banff National Park, Canada. The Tourist Review52(2), 14-24
Echtner, C. M., & Ritchie, J. B. (1991). The meaning and measurement of destination image. Journal of tourism studies2(2), 2-12
Gartner, W. C. (1993). Image formation process. Journal of travel & tourism marketing2(2-3), 191-216.
Gunn, C. A. (1988). Vacationscape: Designing tourist regions.
Hudson, S., & Ritchie, J. R. B. (2006). Promoting destinations via film tourism: An empirical identification of supporting marketing initiatives. Journal of Travel Research, 44(4), 387–396.
Hunt, J. D. (1975). Image as a factor in tourism development. Journal of Travel Research13(3), 1-7.
Kasap, G., Kemer, E., & Kırıcı Tekeli, E. (2022). Semiotic analysis of tourism promotional film: An example of an İstanbul promotional film. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 326–344.
Kim, H., & Richardson, S. L. (2003). Motion picture impacts on destination images. Annals of Tourism Research, 30(1), 216–237
Kurian, F. (2023). Sustainable tourism development: A model examining the relationship between destination image, tourist satisfaction, and tourism loyalty. Journal for ReAttach Therapy and Developmental Diversities, 6(10 s), 1800-1811.
Kotler, P., Haider, D., & Rein, I. (1993). There's no place like our place! The marketing of cities, regions, and nations. The Futurist, 27(6), 14.
Masrani, Rahou (2016), The Reel City: London, symbolic power and cinema. The London School of Economics and Political Science.
Meethan, K. (1996). Consuming (in) the civilized city. Annals of tourism research23(2), 322-340.
Metaveevinij, V (2019). Negotiating representation: gender, city and nation in South East Asian transnational cinema. South East Asia Research. University of London
Reilly, M. D. (1990). Free elicitation of descriptive adjectives for tourism image assessment. Journal of travel research, 28(4), 21-26
Reynolds, W. H. (1965). The role of the consumer in image building. California management review7(3), 69-76
Rodríguez Campo, L., Fraiz Brea, J. A., & Rodríguez-Toubes Muñiz, D. (2011). Tourist destination image formed by the cinema: Barcelona positioning through the feature film Vicky Cristina Barcelona. European Journal of Tourism, Hospitality and Recreation, 2(1), 49-64.
Saldanha-Álvarez, José Maurício (2022), A city shaped by crime? A representation of spaces, urban planning, and the environment of the city of Rio de Janeiro as a battleground, as shown in the movie Elite Squad, by José Padilha
Selwyn, T. (1996). The tourist image: Myths and myth-making in tourism
Sternberg, E. (1997). The iconography of the tourism experience. Annals of Tourism Research24(4), 951-969.
 

  • تاریخ دریافت 11 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 19 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1404