2
گروه جامعه شناسی گردشگری، پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی
چکیده
یکی از عوامل تعیینکننده در سفر به مقاصد گردشگری، تصویری است که انسانها از مقصد دارند. رسانه سینما جزو تأثیرگذارترین رسانهها در شکلدهی تصویر ذهنی مخاطبان و از جمله تصویر مقاصد بالقوه گردشگری است. از اینرو، مقاله حاضر بهدنبال شناختِ تصویرِ برساخته شهر مشهد در سینما است. بدینمنظور، تمام فیلمهایی که تصویری از مشهد ارائه میدهند مشخص شد. سپس با روش نشانهشناسیِ فیسک[1]، رمزگان واقعیت اجتماعی، رمزگان بازنمودی و رمزگان ایدئولوژیک مشخص شد. در بخش رمزگان واقعیت اجتماعی، به بررسی ویژگیهای ظاهری فیلم پرداخته شده است؛ در بخش رمزگان بازنمودی، توانایی آفرینندگی مؤلف بررسی شده است؛ و در بخش رمزگان ایدئولوژیک، ایدئولوژی و تفکری که سبب انسجام و مقبولیت این رمزها میشود، تحلیل شده است. یافتهها نشان میدهد میتوان بازنمایی این شهر را در سه دستهی کلی تقسیم کرد: دسته اول فیلمهای هویتمحور که بازنمایی جذابی از کلیت شهر و بهنوعی فرهنگ خراسان است. دسته دوم فیلمهای با محوریت زیارت که خود به دو گروه تقسیم میشوند: گروه نخست، فیلمهایی با محوریت امام رضا(ع) است که در آنها حرم مطهر، عامل تحول و دگرگونی است. گروه دوم، مجموعه فیلمهایی است که در آنها سفر به مشهد سبب گرهگشایی و تحول میشود؛ بهگونهای که سفر به مقصدی دیگر نیز میتوانست چنین تغییری ایجاد کند. دسته سوم فیلمهای با محوریتِ مسائل اجتماعی که بازنمای مسائلی از قبیل فقر، حاشیهنشینی، بیکاری و فحشا، اختلاف طبقاتی و تقابل فقر و غنا است.
