مطالعات اجتماعی گردشگری

مطالعات اجتماعی گردشگری

راهبردهای توسعه گردشگری مذهبی در دوگانه گردشگری و زیارت(مورد مطالعه: بقاع متبرکه استان چهارمحال و بختیاری)

نویسندگان
1 استادیار گروه اقتصاد گردشگری پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان رضوی، مشهد، ایران
2 دکترای اقتصاد، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
3 استادیار مدیریت جهانگردی، مؤسسه آموزش عالی مازیار، رویان، ایران
چکیده
گردشگری مذهبی به‌عنوان یکی از گونه‌های نوین گردشگری، پیوندی عمیق و در عین حال پیچیده با مفهوم زیارت سنتی دارد. با وجود ابهامات مفهومی، این نوع گردشگری می‌تواند نقشی مؤثر در افزایش اشتغال، درآمدزایی و رونق اقتصادی، به‌ویژه در مناطق روستایی ایفا کند. در ایران، به دلیل تنوع و تعدد جاذبه‌های مذهبی، به‌ویژه بقاع متبرکه، گردشگری مذهبی از جایگاهی ویژه برخوردار است. استان چهارمحال و بختیاری با برخورداری از حدود یک‌صد بقعه متبرکه، یکی از مناطق مستعد در این حوزه محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل SWOT، به شناسایی راهبردهای توسعه گردشگری مذهبی در این استان پرداخته است. ارزیابی ماتریس عوامل داخلی عوامل خارجی حاکی از قرارگیری استان در وضعیت راهبردی محافظه‌کارانه می‌باشد. در این شرایط، بهره‌برداری بهینه از فرصت‌های محیطی به‌منظور جبران ضعف‌های ساختاری درونی ضرورت می‌یابد. بر این اساس، تدوین راهبردهایی واقع‌گرایانه با تأکید بر برنامه‌ریزی فضایی، تقویت مشارکت محلی، و وضع قوانین کارآمد می‌تواند به ارتقاء گردشگری مذهبی استان چهارمحال و بختیاری، بر پایه ظرفیت‌های معنوی بقاع متبرکه، کمک شایانی نماید.
کلیدواژه‌ها

استکی، پوریا. بررسی نقش سازمان اوقاف در توسعه گردشگری زیارتی با تکیه بر امامزادگان و بقاع متبرکه شهرستان اصفهان. دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد.
حسینی­پور، احسان.، رضایی، حسین.، و کاظمی، علی. (1395). «بررسی عوامل کشش و رانش مؤثر بر نیت سفر گردشگری مذهبی و نحوه تأثیر آنها (شهر قم)». مطالعات مدیریت گردشگری، 11(36).
ده­جانی، جواد؛ خلیلی، حسین و میرزا ابوالقاسمی، محمد صادق. (1398). «راهبردهای توسعه گردشگری مذهبی مطالعه موردی: حرم حضرت بی‌بی حکیمه (س).» نشریه گردشگری شهری. 6(4).
رنجبردستنایی، محمود؛  برقی، حمید و قنبری، یوسف. (1392). «شناسایی عوامل موثر بر توسعه گردشگری مذهبی در استان چهارمحال وبختیاری (مطالعه موردی امامزاده حمزه علی در شهرستان بروجن)». فصلنامه علمی- پژوهشی نگرش­های نو در جغرافیای انسانی. 5(3).
سیاوشی، کرم و سلیمانی­فر، ندا. (1395). «بقاع متبرکه به مثابه قطب فرهنگی». کنگره ملی امامزادگان با محوریت حضرت سید جلال الدین اشرف.
ضرغام بروجنی، حمید؛ محمودزاده ، مجتبی؛ مروتی، علی و اسدیان، فائزه. (1397). «گردشگری دینی، الزامات، راهبردها و پیامدها». فصلنامه علمی- پژوهشی مدیریت اسلامی.26(2).
عباسی، سعید؛ اقبالی، ناصر و رجبی، آزیتا. (1400). «راهبردهای توسعه گردشگری مذهبی - تاریخی شهر زنجان». مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی. 2(3).
قنادان، رضا. (1396). ارزیابی قابلیت­های گردشگری مذهبی در شهرستان گرگان. (کارشناسی ارشد). مؤسسه آموزش عالی حکیم جرجانی.
موسوی، میرنجف؛ سلطانی، ناصر و باقری، علی. (1392). «تحلیلی بر  نقش مذهب در توسعه گردشگری مذهبی». پژوهش­های جغرافیای انسانی، 46(4).
 
Bond, Niger, Jan Packer, and Roy Ballantyne. )2014(. Exploring Visitor Experiences, Activities, and Benefits at Three Religious Tourism Sites. International Journal of Tourism Research17: 471–81.
Collins-Kreiner, Noga .(2016). “Life cycle of concepts: the case of pilgrimage tourism”, Tourism Geographies, Vol. 18 No. 3, pp. 322-334.
Collins-Kreiner, Noga. )2010(. Researching Pilgrimage: Continuity and Transformations. Annals of Tourism Research37: 440–56.
Collins-Kreiner, Noga. )2018(. Pilgrimage-Tourism: Common Themes in Different Religions.International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage 6: 3.
Digance, Justine. )2006(. Religious and Secular Pilgrimage: Journeys Redolent with Meaning. Tourism, Religion, and Spiritual Journeys. London: Routledge, pp. 52–64.
Hong, C.W. and Chan, N. W. (2010). StrengthWeakness- Opportunities- Threats Analysis of Penang National Park for Strategic Ecotourism Management, World Applied Sciences Journal 10 (Special Issue of Tourism & Hospitality)
Hyde, Kenneth F., and Serhat Harman. (2011). Motives for a Secular Pilgrimage to the Gallipoli Battlefields.Tourism Management32: 1343–51.
Kaelber, Lutz. )2006(. Paradigms of Travel: From Medieval Pilgrimage to the Postmodern Virtual Tour. Tourism, Religion, and Spiritual Journeys. London: Routledge, pp. 65–79.
Margry, Peter. (2008a). Shrines and Pilgrimage in the Modern World: New Itineraries into the Sacred.Amsterdam: University of Amsterdam Press.
Margry, Peter. (2008b). Secular Pilgrimage: A Contradiction in Terms? In Shrines and Pilgrimage in the Modern World: New Itineraries into the Sacred. Edited by Peter Jan Margry. Amsterdam: Amsterdam University Press, pp. 13–46.
Morinis, Alan. (1992). Introduction: The Territory of the Anthropology of Pilgrimage. Sacred Journeys: The Anthropology of Pilgrimage. Westport: Greenweed Press, pp. 1–28.
Nolan, Mary.Lee, Nolan, Sidney. (1989). Christian Pilgrimage in Modern Western Europe. Chapel Hill, the university of North Carolina press. 
Olsen, Daniel, and Dallen Timothy. (2006). Tourism and Religious Journeys. Tourism, Religion, and Spiritual Journeys. Edited by Daniel Olsen and Dallen Timothy. London: Routledge, pp. 1–21.
Olsen, Daniel. (2010). Pilgrims, Tourists, and Max Weber’s Ideal Types.Annals of Tourism Research37: 848–51.
Rinschede, Gisbert. (1992). Forms of Religious Tourism.Annals of Tourism Research19: 51–67.
Smith, V.L. (1992), “Introduction: the quest in guest”, Annals of Tourism Research, Vol. 19 No. 1, pp. 1-17.
UNWTO.(2007). Tourism Highlights 2007 Edition, Available at "www.unwto.com".
Willson, Gregory, Allison McIntosh, and Anne Zahra. (2013). Tourism and Spirituality: A Phenomenological Analysis.Annals of Tourism Research42: 150–68.
Ayorekire, Jim; Obua, Joseph; Mugizi, Francis; and Byaruhanga, Bruce Micheal (2020) "Opportunities and Challenges of Religious Tourism Development in Uganda: Policy, Planning and Institutional Perspectives," International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage: Vol. 8: Iss. 3, Article 12.
Lin, Hsiao-Hsien, Ying Ling, Jao-Chuan Lin, and Zhou-Fu Liang. 2021. "Research on the Development of Religious Tourism and the Sustainable Development of Rural Environment and Health" International Journal of Environmental Research and Public Health 18, no. 5: 2731. https://doi.org/10.3390/ijerph18052731