1
دانشجوی دکتری، مدیریت گردشگری، گروه گردشگری، دانشکده گردشگری، دانشگاه علم و فرهنگ ،تهران،ایران.
2
دانشیار، مدیریت گردشگری، گروه گردشگری، دانشکده گردشگری، دانشگاه علم و فرهنگ ، تهران، ایران.
3
استادیار، بازاریابی جهانگردی، گروه گردشگری، دانشکده گردشگری، دانشگاه علم و فرهنگ ،تهران،ایران
4
عضو هیئت علمی دانشکده گردشگری دانشگاه علم و فرهنگ
10.22034/jitor.2026.2084237.1044
چکیده
گردشگری آیینی بهعنوان یکی از شاخههای مهم گردشگری فرهنگی، بر تجربۀ زیستۀ آیینها، سنتها و باورهای جوامع محلی تمرکز دارد و در سالهای اخیر به یکی از حوزههای رو به رشد در مطالعات گردشگری تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مرور نظاممند از مطالعات انجامشده در این حوزه طی بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، به بررسی الگوهای انتشار، مفاهیم کلیدی و شکافهای پژوهشی میپردازد. این مطالعه با بهرهگیری از رویکرد مرور نظاممند و بر اساس چهارچوب پریسما انجام شده است. دادهها از پایگاه اسکوپوس استخراج شد و در مجموع ۲۰۴ مقاله شناسایی گردید که پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۶۵ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. تحلیل دادهها با رویکرد تحلیل محتوایی و با استفاده از چهارچوب تحلیلی PICO صورت گرفت. یافتهها نشان میدهد که از سال ۲۰۱۸ به بعد، روند انتشار پژوهشها در حوزه گردشگری آیینی با رشد قابلتوجهی همراه بوده است. از نظر توزیع جغرافیایی، تمرکز عمده مطالعات در کشورهای آسیایی، بهویژه چین و هند بوده است. همچنین، پژوهشها عمدتاً بر آیینها و مراسم سنتی، تعامل گردشگران با جوامع میزبان و نقش گردشگری آیینی در برندسازی مقصد متمرکز بودهاند. در مجموع، نتایج نشان میدهد که گردشگری آیینی میتواند نقش مؤثری در حفظ میراث فرهنگی و تحقق توسعه پایدار ایفا کند. با این حال، چالشهایی نظیر ایجاد تعادل میان حفظ اصالت فرهنگی و الزامات اقتصادی، همچنان پابرجاست. در پایان، بر ضرورت انجام مطالعات میدانی، توسعۀ رویکردهای میانرشتهای و توجه بیشتر به مناطق کمتر بررسی شده، تأکید میشود.