مطالعات اجتماعی گردشگری

مطالعات اجتماعی گردشگری

تحلیل احتمال ‎وقوع‎ خطر تصادفات جاده‌ای در مسیرهای گردشگری استان خراسان رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر، پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی، مشهد، ایران
2 استادیار، پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی، مشهد، ایران
چکیده
با توجه به رشد چشمگیر گردشگران و حجم بالای سفرها، مخاطرات گوناگونی صنعت گردشگری را تهدید می­کند که احتمال ‎وقوع‎ خطرتصادفات از مهمترین آنها محسوب می­شود. بر همین اساس، با عنایت به این­که عمده سفرها به استان­خراسان­رضوی از نوع خانوادگی و ­وسط وسائل­نقلیه­ شخصی صورت می­گیرد، پژوهش حاضر به تحلیل احتمال ‎وقوع ‎خطرتصادفات جاده­ای در مسیرهای گردشگری استان­خراسان­رضوی پرداخته است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به لحاظ روش، جزء مطالعات توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر بهره­گیری از مدل­های تحلیل­فضایی است. جامعۀ آماری این پژوهش شامل تصادفات­برون شهری در استان­خراسان­رضوی طی سال 1401 است که تعداد آن­ها برابر با 20004 مورد در سه دسته تصادفات جرحی، فوتی و خسارتی است. نتایج ­تحقیق نشان داد که شاخص نزدیکترین­همسایگی تصادفات در استان ­خراسان­رضوی 09/0 می­باشد که بیانگر الگوی­خوشه­ای تصادفات در مسیرهای­ گردشگری استان است. همچنین براساس نتایج حاصل از روش­خودهمبستگی­مکانی­گتیس­ارد- جی[1]، محورهای چناران، نیشابور، بجستان، خواف، سرخس، درگز و تربت­حیدریه به عنوان مسیرهای­گردشگری حادثه­خیز در استان­خراسان­رضوی شناسایی شدند. عوامل گوناگون اجتماعی، وسایط­نقلیه، انسانی- مکانی در وقوع­تصادفات مؤثرند که در تصادفات­جرحی در مسیر آزادراه مشهد- نیشابور، تعدد عبورعرضی عابرین­پیاده و موتورسیکلت به دلیل تراکم­ سکونتگاه­های­روستایی، در تصادفات­خسارتی در محورمشهد به سمت ­تربت­حیدریه، به­ویژه پیرامون سنگ­بست، عدم وجود ورودی و خروجی مناسب و در محور مشهد- کلات به سمت درگز وجود منطقه ­کوهستانی به همراه قوس­های افقی، پیچ­های تند و متوالی، شیب­طولی زیاد و همچنین عدم دید لازم را می­توان از عوامل­مؤثر در وقوع تصادفات­فوتی این نواحی دانست. در نهایت نتایج تحقیق نشان داد که دو مسیر نیشابور و قوچان به سمت مشهد بیشترین احتمال‎ وقوع‎ خطر­تصادفات را در میان 11 مسیر گردشگری استان­ خراسان­رضوی دارا می­باشند.
کلیدواژه‌ها

آهنگرکانی، مهرداد؛ ملک، محمدرضا. (1399). «تهیه نقشه احتمال ‎وقوع‎خطر تصادفات رانندگی مبتنی بر اطلاعات مکانی مردم گستر با استفاده از روش­های تصمیم­گیری تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل شبکه». اطلاعات جغرافیایی سپهر. 29(114). 115- 99.
رحمانی، محمد. (1395). «پهنه­بندی تصادفات جاده­ای با هدف تعیین نقاط حادثه­خیز با استفاده از GIS (نمونة موردی: مسیر همدان- ملایر)». آمایش محیط. 34. 175-155.
زنگی­آبادی، علی؛ شیران، غلامرضا؛ گشتیل، خیری. (1391). «بررسی علل تصادفات در بزرگراه­ها (مورد مطالعه: بزرگراه­های درون­شهری اصفهان)». راهور. 9 (17). 37- 57.
صادقی، علی اصغر؛ پیرایش نقاب، محمدعلی؛ آیتی، اسماعیل. (1390). «شناسایی و اولویت­بندی قطعات حادثه خیز راه با رویکرد قطعه­بندی مسیر و تحلیل پوششی داده­ها». مهندسی حمل و نقل. 3(1). 68-55.
طالبی، خاطره؛ سرتیپی­پور، محسن و آزاد، میترا. (1401). «تعیین مسیرهای گردشگری با روش کمترین فاصله از بهترین تصمیم (نمونه موردی: شهرستان تاریخی دامغان)». گرشگری و توسعه. 11 (3). 224-207..
عبدی، علیرضا؛ کیامهر، رامین. (1395). «بررسی نقاط حادثه­خیز در جاده­های توریستی و گردشگری (مطالعه موردی: محور قروه- باباگرگر استان کردستان)». چهارمین کنفرانس ملی پژوهش­های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری. تهران. ایران.
فاطمی، سیدباقر؛ رضایی، یوسف. (1389). مبانی سنجش از دور. چاپ دوم. تهران: انتشارات آزاده.
ﻓﺮج­زاده اﺻﻞ، ﻣﻨـﻮﭼﻬﺮ. (1387). ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻃﻼﻋﺎت ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ و ﻛﺎرﺑﺮد آن در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰی ﺻﻨﻌﺖ ﺗﻮرﻳﺴﻢ. تهران: ﺳﻤﺖ.
فرجی سبکبار، حسنعلی؛ عیاشی، اطهره؛ سلمانی، محمد. (1392). «ارزیابی سطح ریسک در فرایند توسعه سیستم­های گردشگری (مطالعه موردی: شهرستان خرم آباد)». جغرافیا و مخاطرات محیطی. 6. 123-140.
فردوسی، سجاد؛ آغنده، محمدعلی؛ بابائی، یاور. (1398). «تحلیلی بر احتمال ‎وقوع‎خطر­ها و مخاطرات مقاصد گردشگری، مطالعه موردی: بندرانزلی». پژوهش­های بوم­شناسی شهری. 10(2). 26-13.
قاضی­طباطبایی، محمود؛ رضایی، مهدی. (1388). «ابعاد اجتماعی و فرهنگی تصادفات رانندگی در ایران تحلیلی بر تعیین کننده­ها». مجله انسان شناسی. 7(11). 155-126.
کلانتری، علی؛ علیان، سحر. (1401). «تحلیل تصادفات جاده­ای با تأکید بر خصوصیات محیط و جاده در سیستم اطلاعات مکانی (مطالعة موردی: محور کرج– کندوان)». پژوهش‌های ‌جغرافیای‌انسانی.‌ 54 (2). 582-563.
محمدی، علیرضا؛ نوری، سپیده و پیشگر، الهه. (1397). «تحلیل فضایی خدمات پیشرفته (APS) شهری با استفاده از آمار فضایی (مطالعه موردی: شهر اردبیل)». برنامه­ریزی توسعه کالبدی. 3 (1). 92-77.
مرکز پژوهش­های توسعه و آینده­نگری سازمان برنامه و بودجه کشور (1399). مطالعات سند ملی آمایش سرزمین (بخش میراث فرهنگی و گردشگری). تهران: مرکز پژوهش­های توسعه و آینده­نگری سازمان برنامه و بودجه کشور.
میسون، پیتر. (139٠). گردشگری، اثرات، برنامه­ریزی و مدیریت. ترجمه روزبه میرزایی و پونه ترابیان. تهران: انتشارات ترمه.
نعمت­اللهی، فاطمه؛ رامشت، محمدحسین. (1400). «آنالیز فضایی سکونتگاه­های روستایی سرزمین ایران». جغرافیا و توسعه. 19 (65). 26-1.
نیکزاد، میرفاضل. (1386). سوانح ترافیکی کشور و خسارات ناشی از آن. تهران: پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا.
 
Anselin, L. (1995). Local indicators of spatial association: LISA. Geogr Anal 27(2):93-115.
Bonnier, A., Finné, M., & Weiberg, E. (2019). Examining land-use through GIS-Based kernel density estimation: A Re-Evaluation of legacy data from the berbati-limnes survey. Journal of Field Archaeology, 44(2), 70-83.
Cooper, A. K., Coetzee, S., Kaczmarek, I., Kourie, D. G., Iwaniak, A., & Kubik, T. (2011). Challenges for quality in volunteered geographical information.
Deery, H.A. (1999)."Hazard and Risk Perception Among Young Novice Drivers". Journal of SafetyResearch30, 255-236.
Elvik, R. (2007). State-of-the-art approaches to road accident black spot management and safety analysis of road networks: Transport Economics institute.
Elvik, R. (2008). A survey of operational definitions of hazardous road locations in some European countries. Accident Analysis and Prevention, 40(6), 1830-1835.
ESRI (2022). Arc GIS Pro Tutorials. https://pro.arcgis.com/
Getis, A., Ord, JK. (1992). The analysis of spatial association by use of distance statistics. Geogr Anal 24(3):189-206.
Geurts, K.; Wets, G.; Brijs, T.; Vanhoof, K.; Karlis, D. (2006). Ranking and selecting dangerous crash locations: Correcting for the number of passengers and Bayesian ranking plots. Safety Research, 37(1), 83-91.
Howard, H. H., McMaster, R. B., Slocum, T. A., & Kessler, F. C (2008). Thematic cartography and revisualization.
Jacquez, GM., Greiling, D.A. (2003). Local clustering in breast, lung and colorectal cancer in Long Island, New York. Int J Health Geographic’s, 2:3.
Malczewski, J., (1999). GIS and multicriteria decision analysis. John Wiley & Sons.
Mariani, G. S., Brandolini, F., Pelfini, M., & Zerboni, A. (2019). Matilda’s castles, northern Apennines: geological and geomorphological constrains. Journal of Maps, 15(2), 521-529.
Miller, H. J. and Han, J. (Eds.), (2009). Geographic data mining and knowledge discovery. CRC press.
Montella, A. (2010). A comparative analysis of hotspot identification methods. Accident Analysis & Prevention, 42(2), 571-581.
Ord, JK, Getis A. (1995). Local spatial autocorrelation statistics: distributional issues and an application. Geogr Anal 27(4):287-306.
Schowengerdt, R. A (2006). Remote sensing: models and methods for image processing. Elsevier, 558.
Silverman, B. W. (1986). Density Estimation for Statistics and Data Analysis. New York: Chapman and Hall.
Tamburri, T.N.; Smith, R.N. (1973). The safety index - a method of evaluating and rating safety benefits. Highway Research Record, 28-39.
WHO (2011). Mobile phone use: a growing problem of driver distraction. Geneva, Switzerland: World Health Organisation.
Yin, P. (2020). Kernels and Density Estimation. The Geographic Information Science & Technology Body of Knowledge (1st Quarter 2020 Edition), John P. Wilson (Ed.).
Zhang, C., Luo, L., Xu, W., Ledwith, V. (2008). Use of local Moran’s I and GIS to identify pollution hotspots of Pb in urban soils of Galway, Ireland. Sci Total Environ 398 (1-3):212- 221.